Meteoren

Wat zijn Meteoren?

Meteorenzwermen

 Leonidenstorm 2002

Deze foto's van de Leonidenregen van 2001 zijn genomen in China met de automatische camerabatterij van de Stichting J.C. van der Meulen

f
Hier wordt een camera-batterij gemaakt...

Copyright: Jos NijlandCopyright: Jos Nijland
Het eindresultaat

Copyright: Jos NijlandCopyright: Jos Nijland
De meteorenjagers...

Zoveel filmpjes schiet je tijdens de meteorenjacht.......

Wat zijn meteoren?
Gedurende het gehele jaar verschijnen er meteoren. Een verschijnsel waarvan je iedere heldere nacht kan genieten. Er zijn vele typen meteoren: snelle en trage, heldere en zwakke, met en zonder nalichtend spoor, in verschillende kleuren (voor het merendeel wit), kort of lang. De ene periode verschijnen er meer dan de andere, maar ze zijn er altijd. Tijdens bepaalde perioden verschijnen er meer dan gemiddeld. De meest spectaculaire meteoren die we kunnen zien noemen we vuurbollen. Deze hebben een helderheid van de planeet Venus of nog helderder.

Er bestaan twee soorten meteoren:

  1. meteoren veroorzaakt door stofdeeltjes van kometen.
    Verreweg de meeste meteoren ontstaan uit stof van kometen. Het materiaal van kometen is zo bros dat alles op grote hoogte in de dampring verbrand. Af en toe blijft er een nalichtend spoor, die in tijd kan variëren van slechts een fractie van een seconde tot soms bijna een uur. Dit is de baan van geïoniseerde deeltjes, dat als een soort "rookspoor" zichtbaar blijft na het verschijnen van de meteoor. Stofdeeltjes die van één komeet komen, en nog in de buurt van de baan van de komeet zitten, veroorzaken samen een meteorenzwerm. Dat gebeurt als de aarde in de buurt komt van de komeetbaan.
    Meestal is er een korte periode in het jaar (5-25 dagen) waarin meteoren van een zwerm te zien zijn. Het aantal meteoren dat per uur te zien is, zal in het begin van die periode nog weinig zijn, dan langzaam toenemen, totdat een maximum wordt bereikt, om daarna weer minder te worden. Het maximum van een meteorenzwerm wordt met de ZHR aangegeven. De ZHR is het aantal meteoren dat per uur verschijnt onder optimale omstandigheden en dat zichtbaar is voor één waarnemer.
  2. meteoren van stukjes steen en metaal van planetoïden.
    Het tweede soort meteoren komt van het materiaal van planetoïden. Dit is vrij stevig, zodat er soms een stukje van op aarde neerstort. Als dit op aarde wordt gevonden dan spreken we over een meteoriet.
De helderheid van sterren en meteoren wordt aangegeven in magnituden. De verdeling loopt van postieve getallen via 0 naar negatieve getallen. Hoe meer negatief hoe helderder. De zwakste ster met het blote oog zichtbaar is ongeveer van magnitude +6,5. De helderste ster door ons te zien is Sirius met een magnitude van -1,5.
Door het tellen van het aantal sterren in een klein vastomlijnd gedeelte van de sterrenhemel wordt de grensmagnitude bepaald. Met behulp van een tabel kan de helderheid van dat moment worden afgelezen. Voor iedere waarnemer is de grensmagnitude verschillend. Tijdens officiële waarnemingen is het van belang hier goed op te letten.

 

 

Meteorenzwermen
Ieder jaar opnieuw doorkruist de aarde vele komeetbanen. Er zijn daarom evenzoveel meteorenzwermen. Wat de eerste helft van het jaar opvalt is dat er relatief weinig (grote) meteorenzwermen actief zijn. In de tweede helft vinden we de meeste zwermen, waaronder de bekende, zoals de Perseïden, Leoniden en Geminiden.
Vooral bij de kleinere zwermen is het van belang alle meteoren zo goed mogelijk in te tekenen op speciaal hiervoor bestemde intekenformulieren. Deze zijn te verkrijgen via de stichting J.C. van der Meulen.

Alle tijden die we over meteorenzwermen noteren, bijvoorbeeld het maximum van een zwerm of de waarnemingstijden, worden over de hele wereld aangegeven in UT (Universal Time = Greenich Time = Midden Europese ZomerTijd (MEZT) +1 uur). Deze (wereld-)tijd wordt gebruikt om misverstanden met het gebruik van plaatselijke tijden te voorkomen.

Een overzicht van de belangrijkste meteorenzwermen per jaar staan aangegeven in onderstaande tabel.

 

Overzicht van de belangrijkste meteorenzwermen per jaar.

RADIANT

ZWERM

PERIODE

MAXIMUM

ALPHA

DELTA

SNELHEID

ZHR

Boötiden

1-5 jan

4-jan

230

+49

41

120

delta-Cancriden

1-24 jan

17-jan

130

+20

28

4

delta-Leoniden

28 jan - 21 feb

8-feb

168

+16

23

2

Virginiden

25 jan - 25 apr

(24-mrt)

195

-04

30

5

Lyriden

16 apr - 25 apr

21-apr

271

+34

49

15

eta-Aquariden

19 apr - 28 mei

5-mei

338

-01

66

60

Pi-Puppiden

15 apr - 28 apr

23-apr

110

-45

18

var.

Juni-Lyriden

11 jun -21 jun

16-jun

275

+34

31

0-5

Juni-Boötiden

26 jun - 2 jul

27-jun

224

+48

18

var.

Pegasiden

7 jul -13 jul

9-jul

340

+15

70

3

delta-Aquariden (zuid)

12 jul - 19 aug

27-jul

339

-16

41

20

alfa-Capricorniden

3 jul - 15 aug

29-jul

307

-10

25

4

iota-Aquariden (zuid)

25 jul - 15 aug

4-aug

334

-15

34

2

delta-Aquariden (noord)

15 jul - 25 aug

8-aug

335

-05

42

4

Perseïden

17 jul - 24 aug

12-aug

046

+58

59

140

kappa-Cygniden

3 aug - 25 aug

17-aug

286

+59

25

3

iota-Aquariden (noord)

11 aug - 31 aug

19-aug

327

-06

31

3

alfa-Aurigiden

25 aug - 5 sep

31-aug

084

+42

66

10

delta-Aurigiden

5 sep - 10 oct

8-sep

060

+47

64

6

Pisciden

1 sep - 30 sep

19-sep

005

-01

26

3

Draconiden

6 okt - 10 okt

8-okt

262

+54

20

var.

epsilon-Geminiden

14 okt - 27 okt

18-okt

102

+27

70

2

Orioniden

2 okt - 7 nov

21-okt

092

+16

66

20

Tauriden (zuid)

1 okt - 25 nov

5-nov

052

+13

27

5

Tauriden (noord)

1 okt - 25 nov

12-nov

058

+22

29

5

Leoniden

14 nov - 21 nov

17-nov

153

+22

71

100+

alfa-Monocerotiden

15 nov - 25 nov

21-nov

117

+01

65

var.

chi-Orionids

26 nov - 15 dec

1-dec

082

+23

28

3

Monocerotiden

27 nov - 17 dec

9-dec

100

+08

42

3

sigma-Hydriden

3 dec - 15 dec

11-dec

127

+02

58

2

Geminiden

7 dec - 17 dec

13-dec

112

+33

35

120

Coma Bereniciden

12 dec - 23 jan

19-dec

175

+25

65

5

Ursiden

17 dec - 26 dec

22-dec

217

+76

33

10

 

Meteorennieuws
 
 
Wil je meer weten of wil je een keer waarnemen, neem dan contact op met Jos Nijland (j.nijland@kpnplanet.nl) of Robin van Nooijen (voorzitter@jcvandermeulen.org).
 
 
 

 


 

 

Verslag Leonidenstorm 2002
Leonidenuitbarsting 2002 vanuit post Castillejar (Zuid Spanje).

"Stichting J.C. van der Meulen" in samenwerking met de "Dutch Meteor Society (DMS)"

Deelnemers team Castillejar; Gerard de Boer, Arnold, Elise, Demi en Brian Tukkers en Jos, Karin en Niek Nijland, Wytze en Rina Slofstra.


Inleiding
Na de recente Leonidenstormen van 1999 en 2001 was het dit jaar de laatste kans op het waarnemen van een heuse sterrenregen. Na 2002 moeten we wachten tot 2033, voordat dit zeldzaam spektakel zich mogelijk weer voordoet. En dit jaar hoefden we ook niet echt ver, alhoewel Zuid Spanje niet naast de deur ligt. Bovendien was het in Nederland ook mogelijk om getuige te zijn van dit schouwspel. Mits de weergoden het zouden toelaten…

De Leoniden met al haar uitbarstingen zijn dus ten einde! Deze laatste uitbarsting in Zuid Spanje hebben we mogen meemaken, al waren de weersomstandigheden niet geheel optimaal.

 Korte geschiedenis
Mijn eerste ervaringen met Leoniden waren er al in de tachtiger jaren. De eerste ervaringen met uitbarstingen van deze zwerm begonnen in 1995 met een grote expeditie naar Spanje, waarbij tevens de uitbarsting van de Alpha Monocerotiden werd waargenomen.
In 1996 heb ik in Bretagne in Frankrijk in de vroege ochtend nog ruim een uur een uitbarsting kunnen waarnemen, terwijl het in de rest van Europa bijna overal bewolkt was (behalve in Den Helder…).
In 1997 werd er met Volle Maan waargenomen vanuit Lattrop in Twente, dicht bij de Duitse grens. In deze nacht werden onder meer twee heldere vuurbollen waargenomen.
In 1998 ben ik samen met de DMS naar China geweest, waar we in de nacht voor het maximum werden getrakteerd op een heuse vuurbollenshow! En dit midden in de woestijn onder een kraakheldere hemel bij een temperatuur van -20 graden. In de daaropvolgende maximumnacht werd de "echte" piek ook waargenomen, maar waren de meteoren veel zwakker en daardoor minder spectaculair.
In 1999 hebben we in Dos Aguas nabij Valencia in Spanje de volledige uitbarsting gezien. De Maan stoorde behoorlijk, maar in de nanacht werd dit minder, zodat de aantallen meteoren flink toenamen. Er werden echter zeer weinig vuurbollen gezien.
In 2000 bleven we in Nederland. In de nacht voor het maximum waren we in Chaam, samen met Wytze en Rina en zagen we in de vroege ochtend nog twee vuurbollen.
In de nacht daarna was het helaas bewolkt, alhoewel we in de vroege ochtend, tijdens een tussenstop bij een tankstation, nog vele Leoniden hebben gezien.
In 2001 ben ik weer in China geweest, maar nu in Xinglongh en Miyun, ten NO van Beijing.
Deze keer wederom zeer veel zwakke meteoren, maar bovendien veel vuurbollen! Een waar spektakel dus. Hier heeft de camerabatterij van de stichting J.C. van der Meulen haar vuurdoop ondergaan en met buitengewoon succes. Vele honderden meteoren zijn gefotografeerd. Aan het uitwerken van deze resultaten wordt nog volop gewerkt. Dit was voor mij persoonlijk samen met de vuurbollen nacht in 1998 het mooiste schouwspel.
Dan 2002 zelf…

 Leonidenuitbarsting 2002 vanuit post Castillejar (Zuid Spanje).
Dit jaar was het dus naar Spanje vanuit post Castillejar. Van 16 tot 23 november werd een Villa gehuurd. In de avond van 16 november kwamen we daar aan. Wytze en Rina hadden inmiddels al een hele reis met hun camper achter de rug. Ze waren al een week eerder op zaterdagochtend 9 november in de vroege ochtend vertrokken vanuit Benningbroek. De camper was volgeladen met apparatuur, waaronder de net een jaar oude camerabatterij met aggregaat van de stichting.
Team Castillejar bestond uit: Wytze en Rina Cavanaugh, Gerard de Boer, Arnold, Elise, Demi en Brian Tukkers en Jos, Karin en Niek Nijland.
Nu waren vrouw en kinderen ook mee om ook eens van deze geweldige meteorenzwerm te kunnen genieten.
Zondag was er een grote "meeting" van een man of dertig in de Villa in Castillejar met alle teams. Niet alleen Nederlanders, maar ook Tsjechen, Belgen en een Engelsman vonden hun weg naar de bijeenkomst. De nacht zelf zou vanuit Castillejar wel eens te bewolkt kunnen zijn, daarom vertrokken alle teams (het waren er 5) naar de ZO kust van Spanje.

Bij het plaatsje Fuente Alamo vonden we een zeer fraaie waarneemplek. Vanuit de camper van Wytze en Rina werden we verzorgd met stokbrood met zalm, koffie en soep. De eerste Leonide verscheen om 0.25 UT en daarna verschenen er steeds meer. Echter een uur later kwam er vanuit het westen lichte bewolking opzetten. De Leoniden werden steeds talrijker, het moment dus om de kinderen wakker te maken. Voor Niek en Brian geen probleem, maar Demi was echter niet wakker te krijgen. Niek en Brian kropen in hun slaapzakken en meteen werd er een vette vuurbol in de Leeuw van magnitude -6, met een nalichtend spoor van enkele minuten gezien. Dat is nog eens een begin. Waarschijnlijk heeft Gerard de Boer van deze vuurbol een fantastische foto gemaakt, omdat hij zijn camera precies in de goede richting had staan! Brian en Niek stopten na een klein half uurtje met tellen, omdat ze het niet konden bijhouden. Ze zaten toen al tegen de 90 meteoren per persoon. Ook Rina en Karin zagen vele spectaculaire meteoren met soms zeer fraaie nalichtende sporen.

De bewolking werd wel lastig, maar gelukkig bleef er een heel gebied rond de Leeuw vrijwel wolkenloos. Dat werd dus radiant kijken en dat is toch wel heel erg spectaculair. Je zag ze echt wegschieten uit de kop van de Leeuw. De aantallen werden hoger en hoger, maar vanwege de bewolking was het echt inspreken op memorecorders niet meer te doen. Dan maar gewoon kijken en genieten dus. Af en toe lichtte de bewolking op omdat er een heldere meteroor uiteen spatte.
Het maximum viel inderdaad rond 4.00 UT. Op een gegeven moment werden er 5 meteoren tegelijk gezien. En dat met redelijk wat bewolking. Kortom: ondanks de bewolking kunnen we spreken van een geweldige show, met heel veel mooie Leoniden! Of het fotografisch gezien deze keer goed is gegaan, moeten we afwachten, maar dezelfde resultaten als vorig jaar zullen het zeker niet zijn. Het uitwerken zal daarom minder tijd in beslag nemen.

De dagen erna genoten van een paar fantastische uitstapjes. Op woensdag samen met Wytze en Rina naar het Alhambra in Granada. De donderdagochtend vertrokken Wytze en Rina in alle vroegte met hun volgeladen camper terug naar Nederland. Daarna zijn wij naar de berg Jabalcon gereden, waar op de top een ware storm stond en we ons goed moesten vasthouden. Het uitzicht was letterlijk en figuurlijk adembenemend. Vrijdag besloten we met een prachtige rit door het natuurgebied ten noorden van Castillejar, waar we zelfs een Lammergier hebben gezien.



Wat nu verder…
Dat was het dan: de Leoniden zijn verleden tijd. We kunnen terugkijken op een aantal fantastische jaren. Dank aan iedereen die bij deze en voorgaande acties betrokken zijn geweest. Maar extra dank gaat uit naar Wytze en Rina Cavanaugh, die er dit jaar voor hebben gezorgd dat alle apparatuur van drie waarneemposten in Zuid Spanje zijn gekomen en weer veilig teruggebracht. Hierbij behoorde ook onze camerabatterij met aggregaat, die weer volop dienst hebben gedaan en nog volop dienst zullen gaan doen.

De mooie jaren zijn nog niet voorbij. Ook in de toekomst zal er goed gebruik worden gemaakt van de camerabatterij van de stichting. Vele, vele meteorenzwermen zullen nog worden gefotografeerd, waarbij het Dijkgatsbos uit uitstekende waarneemplaats is.



Tenslotte
Onderstaand artikel verscheen in de Spaanse kranten naar aanleiding van onze activiteiten:

En la madrugada del 18 al 19 de Noviembre se podrán observar , en el cielo, miles de meteoros.

La Sociedad Holandesa del Meteoro (Dutch Meteor Society) ha elegido Castillejar para ver el meteoro "LEONIDS" . El próximo día 16 llegarán 8 de sus miembros a Castillejar y el domingo se reunirán allí 25 más , estos después se irán a otras zonas de Andalucía y los otros se quedarán entre nosotros hasta el día 23 de Noviembre. Estarán alojados en la cueva del Torreón.

Se desplazarán desde Holanda a Castillejar ya que por su situación y emplazamiento geográfico hace factible una óptima visualización de estos fenómenos.

A través de esta página han contactado conmigo para obtener información sobre Castillejar, su situación, alojamientos, etc., información que deseo que les sea de gran ayuda y que junto con la hospitalidad de las gentes del pueblo espero que pasen unos días inolvidables y cumplan sus objetivos. 

Actividades como esta hacen que Castillejar se aún más conocida, si cabe , en el mundo.

Jos Nijland

 

Deze pagina is voor het laatst bijgewerkt op: